Mưa lớn, đường phố chìm trong “biển” nước

Chiều tối 6/6, cơn mưa lớn suốt hơn 1 tiếng đồng hồ làm cho nhiều tuyến đường nội ô TP Cần Thơ chìm trong “biển” nước.

Cơn mưa lớn đầu mùa làm cho cư dân ở TP Cần Thơ “hạ nhiệt” sau nhiều ngày nắng nóng kéo dài. Tuy nhiên, nhiều tuyến đường bị ngập sâu, nhiều xe mô tô bị hỏng máy. Người dân một số nơi phải tự khai thông cống rãnh, dọn rác để nước thoát đi bớt, tránh bị ngập nặng hơn.

Tại nút giao đường 3 tháng 2 và 91B nước ngập sâu nên lượng xe dồn ứ đông, lực lượng cảnh sát giao thông phải mặc áo mưa để điều tiết, phân luồng giao thông. Các địa điểm khác như bên hông cầu Cái Răng, đường Trần Văn Hoài, Đồng Khởi, Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Trần Hưng Đạo... cũng xảy ra tình trạng ngập sau khi dứt cơn mưa.

Một số hình ảnh phóng viên ghi nhận trong chiều tối ngày 6/6 tại TP Cần Thơ:

Một số xe chết máy, phải dắt bộ

Xe gắn máy cố gắng vượt qua tuyến đường bị ngập

Đường bị ngập, có hố sâu nên người dân dựng biển tạm cảnh báo

Cảnh sát giao thông phải mặc áo mưa điều tiết giao thông ở nút giao đường 3 tháng 2 và 91B

Một số tuyến đường trong nội ô bị ngập nặng

Người dân dọn dẹp rác, khai thông cống rãnh sau trận mưa lớn

Nắng nóng kéo dài, nền sản xuất nông nghiệp bị đe dọa

Nắng nóng kéo dài, phổ nhiệt cao, nguồn nước cạn kiệt khiến sản xuất nông nghiệp tại Nghệ An đang đứng trước nhiều khó khăn. Vụ Xuân nhiều nơi xảy ra tình trạng mất mùa, trong khi đó, vụ Hè Thu lại khó triển khai vì thiếu nước trầm trọng.

Mất mùa do nắng nóng, thiếu nước

Mùa hè 2015 được dự báo là thời điểm xuất hiện nhiều đợt nắng nóng kéo dài kỷ lục. Tại Nghệ An, nhiệt độ đo được trong nhiều ngày ở mức từ 38-40 độ C, có nơi lên tới trên 41 - 42 độ C. Nắng nóng ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sinh hoạt của người dân và gây tác động xấu đến nền sản xuất nông nghiệp của tỉnh nhà.

Nắng hạn kéo dài khiến mực nước sông Lam xuống thấp nhất trong vòng nhiều năm qua.

Ông Trương Minh Châu – Trưởng phòng Trồng trọt Sở NN&PTNT Nghệ An cho biết: “Chưa năm nào hạn nặng như năm nay. Ban đầu, đề án sản xuất của tỉnh xác định chỉ có khoảng 3.000ha sẽ khó khăn vì thiếu nước nhưng hiện nay có thêm 5.000ha không sản xuất được. Nếu tình trạng này kéo dài, năng suất, sản lượng cây trồng vụ Hè Thu sẽ bị sụt giảm”.

Tại Hưng Nguyên, theo lịch thì đây là thời điểm các cánh đồng xuống mạ gieo cấy. Tuy nhiên, hiện nay toàn huyện mới chỉ gieo cấy được 1.250ha/5.500ha. Tất cả trạm bơm nước trên địa bàn huyện hiện đã tê liệt hoàn toàn vì thiếu nước hoạt động. Tại xã Hưng Tây, một số xứ đồng tận dụng được nguồn nước, người dân đã xuống giống gieo sạ. Tuy nhiên, người dân vẫn chưa hết lo bởi lẽ, nếu nắng nóng tiếp tục kéo dài, số mạ vừa gieo sạ cũng đứng trước nguy cơ chết cháy.

Theo báo cáo của Phòng nông nghiệp huyện Tân Kỳ (Nghệ An), hiện tại, có khoảng 1/3 diện tích ngô xuân hè (trong tổng số 1.500ha) của huyện đang đứng trước nguy cơ mất trắng, nhiều diện tích ngô khác bị ảnh hưởng năng suất. Nguyên nhân là do nắng nóng kéo dài kèm theo gió Phơn Tây Nam hoạt động mạnh khiến diện tích ngô đang trong giai đoạn trổ cờ bị khô, không thụ phấn được, dẫn đến ngô không có hạt.

Đồng ruộng tại huyện Hưng Nguyên bị khô hạn, nứt nẻ khiến diện tích lúa mới gieo sạ đứng trước nguy cơ chết cháy (ảnh Huy Cung).

Tại huyện Anh Sơn (Nghệ An), tình trạng hạn hán xảy ra khá khốc liệt. Hiện tại, toàn huyện có 600ha ngô bị ảnh hưởng năng suất do nắng nóng kéo dài, trong đó có 100ha ngô đứng trước nguy cơ mất trắng. Đây cũng là vùng nguyên liệu chè của tỉnh Nghệ An. Nắng nóng kéo dài đã khiến 1.500ha chè bị cháy lá, không ra búp, ảnh hưởng đến năng suất. Bên cạnh đó, gần 140ha chè nguy cơ bị chết héo do không có nguồn nước tưới.

Theo kế hoạch, toàn huyện Anh Sơn sẽ gieo cấy trên 2.800ha vụ Hè Thu, tuy nhiên, do nắng hạn kéo dài, thiếu nguồn nước nghiêm trọng nên các cánh đồng đã xảy ra tình trạng nứt nẻ, gần 800ha ruộng không chủ động được nước làm đất để có thể gieo cấy. Hiện, mực nước ở các sông hồ, đập trên địa bàn huyện Anh Sơn giảm xuống còn 30% dung tích chứa. Việc chủ động nguồn nước cho sản xuất vụ Hè Thu gần như đang phải “chờ trời”.

Nhiều diện tích ngô tại huyện Nghi Lộc bị mất trắng hoặc giảm năng suất do nắng hạn kéo dài.

Thời điểm hiện tại, dung tích dự trữ của các hồ, đập thủy lợi trên địa bàn huyện Quỳnh Lưu đều thấp hơn rất nhiều so với cùng kỳ nhiều năm. Nhiều địa phương không thể xuống giống để gieo cấy do bị thiếu nước trầm trọng, ruộng đồng nứt nẻ, khô hạn. Theo số liệu thống kê của Phòng Nông nghiệp huyện Quỳnh Lưu, đến ngày 2/6 có khoảng 3.000ha trên tổng số 7.000ha diện tích trồng lúa toàn huyện không có nước sản xuất. Số mạ gieo để chuẩn bị cho vụ cấy cũng đang đứng trước nguy cơ bị cháy do không có nước.

Yêu cầu thủy điện “cứu” nông nghiệp

Theo báo cáo của Sở NN-PTNN Nghệ An, nắng nóng kéo dài khiến mực nước các sông, suối, hồ đập xuống thấp, tình hình khô hạn xảy ra trên diện rộng và có nguy cơ xâm nhập mặn sâu. Mực nước các hồ đang ở mức thấp, nhất là tại các hồ chứa do địa phương quản lý, đặc biệt nhiều hồ đã cạn trơ đáy. Mực nước trên sông Lam đang ở mức thấp từ -0,2 – 0,15m so với thiết kế 1,15m, các trạm bơm lấy nước qua cống Nam Đàn cho các huyện Hưng Nguyên, Nghi Lộc, TP Vinh gặp nhiều khó khăn.

Theo dự báo của Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn khu vực, tình hình nắng nóng gay gắt tiếp tục kéo dài trong thời gian tới, do đó tình trạng hạn, thiếu nước xảy ra sớm ngay từ đầu vụ và có thể kéo dài suốt cả tháng 6, tháng 7 và trên diện rộng.

Nắng hạn, thiếu nước tưới khiến lạc bị héo, không phát triển.

Trước tình hình đó, Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An đã có thông báo gửi đến các huyện yêu cầu khẩn trương ứng phó với hạn hán trong vụ Hè Thu 2015. Để chống hạn trước mắt, Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An yêu cầu các Nhà máy Thủy điện Bản Vẽ, Khe Bố có lịch xả nước phù hợp để cung cấp nguồn nước cho vùng hạ du; Các địa phương ngoài việc tích cực nạo vét kênh mương phải tăng cường lắp đặt các trạm bơm dầu, trạm bơm dã chiến để tận dụng các nguồn nước phục vụ sản xuất…

Tỉnh cũng đề nghị các địa phương dựa vào tình hình thực tế để chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mùa vụ hợp lý. Những diện tích không đảm bảo đủ nguồn nước tưới suốt vụ phải chuyển sang trồng hoa màu để đảm bảo gieo trồng hết diện tích và sản lượng lương thực đã đề ra. Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An cũng yêu cầu Điện lực Nghệ An ưu tiên cung ứng nguồn điện cho các trạm bơm để kịp thời chống hạn, cứu lúa.

Cống bara tại Nam Đàn tê liệt do nước sông Lam xuống quá thấp, không thể bơm nước phục vụ sản xuất.

Bên cạnh đó, về lâu dài, Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An cũng đã giao Sở NN&PTNN tỉnh này nghiên cứu cụ thể, chi tiết, tính khả thi, hiệu quả và khoa học để nếu cần thiết thì chỉ đạo lập dự án xây dựng đập ngăn mặn giữ ngọt sông Cấm (Nghi Lộc) để chống hạn; Đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị đầu tư và xúc tiến đầu tư cống ngăn mặn giữ ngọt sông Lam để phục vụ cho hai vùng Nam Nghệ An và Bắc Hà Tĩnh.

Người trồng chè “méo mặt” vì nắng nóng

Nắng nóng kéo dài hơn 1 tháng qua, có thời điểm nóng hơn 40 độ C đã khiến những người trồng chè ở huyện miền núi Hương Khê của tỉnh Hà Tĩnh “méo mặt”, đứng ngồi không yên. Chỉ trong vòng 1 tháng qua đã có hơn 50ha chè bị chết cháy.

Có mặt tại xã Hương Trà, huyện Hương Khê, chúng tôi không khỏi xót xa khi chứng kiến những đồi chè xanh mơn mởn đã  bị thay thế bằng một màu vàng cháy, héo úa. Hàng chục héc ta chè đang chết dần vì nắng nóng.

Chỉ trong vòng một tháng đã có hơn 60ha chè của người trồng chè huyện Hương Khê chết cháy vì nắng nóng

Đứng trước tình trạng đó, những người trồng chè nơi đây đã huy động người, phương tiện cùng sự hỗ trợ của chính quyền xã Hương Trà để tưới tiêu hy vọng cứu sống những diện tích chè còn lại chưa bị ảnh hưởng nhiều. Nhiều máy bơm nước cỡ lớn được huy động tưới tiêu cả ngày lẫn đêm.

Anh Nguyễn Văn Huy (xã Hương Trà) than thở: “Gia đình tôi vừa mới trồng được gần 5ha chè, tuổi thọ đã 2 năm nhưng khoảng một tháng trở lại đây do nắng nóng nên số chè này bắt đầu ngả màu vàng, chết dần. Nếu nắng nóng tiếp tục kéo dài thì có khả năng mất trắng”.

Một công nhân thuộc nông trường chè 20/4 đang tưới nước cho biết: “Chúng tôi đang ngày đêm tích cực tưới nước cho chè nhưng dường như không ăn thua”.

Nếu nắng nóng tiếp tục kéo dài nhiều hộ trồng chè có nguy cơ mất trắng

Ở huyện Hương Khê thì diện tích chè chủ yếu là của nông trường chè 20/4 với diện tích 170ha, còn khoảng 30 ha của một số hộ dân tập trung tại xã Hương Trà.

Nông trường chè 20/4 là đơn vị bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Trong tổng số hơn 170ha chè thì hiện đã có 50ha chè đã bị chết cháy.

Ông Phạm Văn Minh, Giám đốc nông trường chè 20/4 cho biết: “Hầu hết diện tích chè đều bị ảnh hưởng bởi đợt nắng nóng này. Trong đó, số diện tích chè vừa được trồng khoảng 2 đến 3 năm bị chết rất nhiều. Hiện đã có hơn 50 ha chè bị chết cháy. Chúng tôi đã tìm mọi biện pháp để hạn chế thấp nhất thiệt hại nhưng nếu tình trạng nắng nóng cứ kéo dài như thế này thì số diện tích chè chết sẽ còn tăng hơn nữa. Hiện thiệt hại đã lên tới hàng tỷ đồng”.

Những người trồng chè đang tích cực tưới tiêu cả ngày lẫn đêm để cứu lấy số diện tích chè còn lại

Ông Nguyễn Trọng Hoài, Trưởng phòng Nông nghiệp huyện Hương Khê cho biết, riêng địa bàn huyện Hương Khê đã gần 2 tháng nay không có mưa. Thời tiết nắng nóng đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống của người dân và đặc biệt là hoạt động sản xuất nông nghiệp.

“Tất cả các hồ đập chỉ đạt 50% dung tích thiết kế, hồ đập địa phương chỉ đạt 30% thiết kế và nhiều hồ đập nhỏ đã cạn”, ông Hoài cho biết.

Trong số những cây trồng bị ảnh hưởng như lạc, cam, thì cây chè bị ảnh hưởng nặng nề nhất.

“Hiện chúng tôi đã tích cực phối hợp với người trồng chè, chính quyền địa phương hướng dẫn và cùng người dân thực hiện các giải pháp để cứu lấy những diện tích chè còn lại. Nhưng điều quan trọng nhất lúc này là đang cần một cơn mưa chứ nếu nắng nóng tiếp tục kéo dài thì số diện tích chè còn lại cũng rất khó chống chọi được”.

Có 2.732 con sông vì sao vẫn thiếu nước ?

Theo chỉ tiêu đánh giá của Hội Tài nguyên nước quốc tế (IWRA), quốc gia thiếu nước nếu chưa có đến 4.000 m³/người/năm, con số này ở VN là  3.370 m³/năm.

Sông Gianh (Quảng Bình) đoạn chảy qua xã Đức Hóa cạn trơ đáy, chỗ có nước chỉ ngang đầu gối - Ảnh: Phan Thủy

VN là một đất nước nằm trong vùng châu Á gió mùa, có lượng mưa khá lớn, xấp xỉ 2.000 mm/năm, cả nước có đến 2.732 con sông có chiều dài trên 10 km và khá nhiều chi lưu, dòng suối, hồ đầm, có nguồn nước ngầm hiện diện tương đối đều khắp và có một vùng bờ biển dài và rộng. Với ưu thế địa lý tài nguyên như vậy, nhiều người vẫn nghĩ rằng nguồn nước ở VN rất dư thừa dẫn đến sử dụng nguồn nước khá lãng phí.

Đe dọa lớn nhất cho tài nguyên nước ở VN là sự xuống cấp về chất lượng nước mặt và sự khai thác quá mức cho phép làm suy giảm nguồn nước ngầm; sự biến động bất thường của điều kiện thời tiết và khí hậu làm lượng mưa phân bố mất cân đối cả về không gian và thời gian. Nước ngầm ở các đô thị như Hà Nội, TP.HCM, các tỉnh ĐBSCL đang sụt giảm báo động, gây sụt lún mặt đất tự nhiên.

Với dân số năm 2012, bình quân đầu người VN chỉ nhận được 3.370 m³/năm nguồn nước nội sinh, trong khi đó số liệu trung bình trên thế giới là 7.400 m³/người/năm. Theo chỉ tiêu đánh giá của Hội Tài nguyên nước quốc tế (IWRA), quốc gia thiếu nước nếu chưa có đến 4.000 m³/người/năm. Căn cứ vào tiêu chí này, VN rõ ràng là quốc gia đang thiếu nước.

Đã thiếu nước còn lấp sông

Hơn 80% các con sông lớn ở VN đang bị ô nhiễm do chất thải sinh hoạt, sản xuất nông ngư nghiệp, kể cả những kế hoạch phát triển thiếu cân nhắc về môi trường như san lấp dòng chảy làm đô thị, hình thành những sân golf, khu công nghiệp dọc theo bờ sông hoặc cù lao.

Điển hình như sông Đồng Nai, là lưu vực sông lớn nhất khu vực chảy từ Tây nguyên đến miền đông Nam bộ rộng hơn 36.000 km², cung cấp nước cho hơn 17 triệu người ở 11 tỉnh thành. Với tổng lượng dòng chảy năm khoảng 45 tỉ m³ nước thì bình quân mỗi đầu người trong lưu vực sông Đồng Nai chưa đến 2.650 m³/người/năm, thuộc loại thấp nhất nước. Lượng nước ở mức khan hiếm nhưng sông Đồng Nai đang phải chịu nhiều công trình thủy điện ở thượng nguồn, bị thu hẹp và lấn chiếm ở nhiều khu dân cư đô thị; phải đón nhận hàng tấn nước thải sản xuất công nghiệp và sinh hoạt hằng ngày thì nguy cơ suy thoái cực kỳ lớn.

Nhìn xa hơn, hầu hết nguồn nước chảy đến VN từ các quốc gia láng giềng. Khoảng 50% lượng nước sông Hồng đến từ Trung Quốc, 85% lượng nước đến ĐBSCL từ 5 nước ở thượng lưu sông Mê Kông. Các công trình thủy điện, hệ thống thủy nông và hình thành nhiều khu công nghiệp dọc sông ở các nước thượng nguồn sẽ làm thay đổi thủy văn dòng chảy, hạn hán trầm trọng hơn vào mùa khô và dòng nước mang các hợp chất ô nhiễm từ thượng lưu sẽ khiến nguy cơ cạn kiệt nguồn nước về số lượng, thoái hóa về chất lượng và bất thường về thời gian sẽ tạo thêm nhiều khó khăn cho VN hiện nay và tương lai.

Hội thảo ASEM về tăng cường phối hợp hành động trong quản lý nước nhằm định hình Chương trình nghị sự phát triển sau 2015 vừa qua ở Bến Tre đã cảnh báo nguy cơ suy kiệt tài nguyên nước ở VN. Việc tiếp tục các đối thoại, hợp tác, chia sẻ tài nguyên nước và tăng cường nhận thức cộng đồng về sử dụng nguồn nước là rất cần thiết. Chính phủ, nhà khoa học và người dân cần chuẩn bị các kịch bản và giải pháp ứng phó thích hợp cho vấn đề an ninh nguồn nước, như là một cơ sở cho an ninh lương thực, an ninh xã hội và trên hết là hướng đến một sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Một trong những giải pháp đầu tiên và kiên quyết là dứt khoát không dung túng, bao biện cho các hành vi lấn lấp dòng chảy kiểu như dự án lấp sông Đồng Nai làm đô thị hiện nay.

Chung cư, biệt thự cao cấp ở thủ đô thiếu nước cả tháng

Trời nắng nóng, hàng trăm hộ dân ở khu biệt thự Mỹ Đình - Sông Đà và khu chung cư cao cấp The Manor sống trong tình trạng khan hiếm nước sạch.

Cả chục xe nước sạch ra vào nhộn nhịp trong khu đô thị Mỹ Đình - Sông Đà trong chiều 5/6 để cấp nước vào bể, bơm cho các hộ dân. Ảnh: Phương Sơn.

Nhiều gia đình phải cho con nhỏ đi sơ tán hoặc hạn chế tắm giặt. Chiều 5/6, sau nhiều ngày chờ đợi, khu đô thị Mỹ Đình - Sông Đà và chung cư The Manor (Nam Từ Liêm, Hà Nội) đã được tiếp nước sinh hoạt bằng các xe téc.

Chị Mai Hương, cư dân của tòa nhà The Manor cho biết, việc thiếu nước đã diễn ra cả tháng, nghiêm trọng nhất là một tuần nay. "Có ngày đi làm về không còn một giọt nước, vệ sinh không dám đi, cả nhà phải đi ra ngoài ăn uống, thậm chí phải ngủ ở khách sạn", chị Hương chia sẻ.

Tương tự nhà chị Hương, nhiều gia đình tại khu chung cư cao cấp phải cho con nhỏ đi tắm giặt nhờ nhà người thân. "Mùa nóng thế này, ăn còn có thể nhịn, chứ uống và tắm giặt thì không thể. Người lớn còn khó chịu, huống chi trẻ con", chị Nguyễn Lan nói.

Theo người phụ nữ này, việc mất nước năm nào cũng được cảnh báo nhưng năm nay quá trầm trọng. Cư dân đã báo cáo đơn vị quản lý, cung cấp nước nhiều lần và đều được giải thích là do áp lực nước giảm. "Hè nào áp lực nước cũng giảm, tại sao không có giải pháp từ trước", chị Lan đặt câu hỏi.

Nhiều gia đình phải mua cả chiếc máy bơm công suất lớn để hút nước. Ảnh: Phương Sơn.

Không riêng chung cư The Manor, cả dãy biệt thự liền kề, biệt thự cao cấp trong khu đô thị Mỹ Đình - Sông Đà thuộc tổ dân phố TT1 đến TT4 cũng khan hiếm nước sạch.

Chỉ vào chiếc máy bơm hút công suất lớn mới mua, ông Khánh nhà ở khu TT1 cho hay, cả tháng nay ngày nào ông cũng phải canh nước bởi bể tích trữ đã cạn. Có đêm đang ngủ, nghe tiếng róc rách là ông nhanh chóng cho máy bơm hút, nhưng cũng chỉ đươc một lúc thì hết.

"Khoảng một tuần nay thì không còn bơm hút được nữa, tôi phải mua một xe téc với giá hơn một triệu đồng và chỉ dùng được vài ngày", ông Khánh cho hay.

Đại diện Công ty Sudico, đơn vị cung cấp dịch vụ cho khu đô thị Mỹ Đình - Sông Đà, cho rằng không phải mất nước mà lượng nước cung cấp không được mạnh như trước, cộng với mùa nóng bức nhu cầu của người dân tăng cao.

"Chúng tôi đã trao đổi với đơn vị cấp nước là Công ty Cổ phần Đầu tư xây dựng và kinh doanh nước sạch Sông Đà (Viwaco), họ giải thích việc bơm nước vẫn diễn ra bình thường. Những hộ thiếu nước do ở cuối nguồn nên nước không đủ mạnh để chảy tới", vị này cho biết.

Chiều 5/6, nhiều lượt xe nước sạch đỗ trước cửa tòa nhà The Manor để bơm nước xuống bể cung cấp cho người dân. Ảnh: Phương Sơn

Cũng khẳng định do thời tiết nóng bức, áp lực nước giảm và nhu cầu sử dụng của người dân tăng cao khoảng 10%, tuy nhiên ông Nguyễn Anh Việt, Giám đốc Viwaco cho rằng việc mất nước ở tòa nhà The Manor những ngày qua là do đơn vị cung cấp dịch vụ Sudico tự cắt.

Lý do của việc cắt nước được ông Việt lý giải là ban quản lý của tòa nhà The Manor (nhà đầu tư thứ cấp) khi thiếu nước đã không thông qua Sudico mà làm việc trực tiếp với Viwaco. "Đến nay chúng tôi đã đạt được thỏa thuận và ngày mai sẽ bắt đầu lắp tuyến ống, họng nước thứ hai để hai ngày tới cấp nước trở lại cho cư dân tòa nhà The Manor", ông Việt nhấn mạnh.

Về giải pháp lâu dài để khắc phục việc thiếu nước, theo ông Việt vấn đề mấu chốt là đơn vị vận hành và trực tiếp cung cấp dịch vụ Sudico phải bỏ tiền đầu tư xây dựng bể, hoặc một họng nước mới, chi phí gần 500 triệu đồng nhằm dự trữ nước. Sau nhiều lần Viwaco đề nghị, đơn vị này vẫn chưa làm.

Để giải quyết tình trạng thiếu nước cục bộ hiện nay ở Hà Nội, theo ông Việt Anh chỉ có một giải pháp là thành phố cho phép đầu tư thêm các dự án cấp nước mới, không chỉ lấy nước từ Sông Đà mà phải từ nhiều nguồn. Vì hiện nay với tốc độ đô thị hóa cao, dân số tăng nhanh, nếu không đầu tư sớm việc thiếu nước trong mùa hè vẫn sẽ diễn ra.

Theo Phương Sơn - VnExpress

Cảnh báo: Dông sét đang 'vào mùa'

Đây là thời điểm liên tiếp xảy ra các vụ thương vong do sét đánh, vì vậy người dân cần hết sức lưu ý.

Ông Vũ Anh Tuấn, Trưởng phòng dự báo ngắn hạn, Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn trung ương đã đưa ra những cảnh báo về giai đoạn thời tiết nguy hiểm.

Ông Vũ Anh Tuấn, Trưởng phòng dự báo khí tượng hạn ngắn, Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn Trung ương (Ảnh: H.P)

Thưa ông, tại sao thời gian gần đây dông sét lại xuất hiện nhiều?

Đây đang là giai đoạn chuyển mùa ở khu vực miền Bắc và Trung Bộ. Thời gian này, không khí lạnh vẫn còn hoạt động, di chuyển đẩy rãnh thấp lùi sâu xuống phía Bắc gây xáo động mạnh, tạo ra các hiện tượng tố lốc, mưa đá và đặc biệt là dông sét. Giai đoạn này dông sét sẽ xuất hiện nhiều ở miền Bắc và Trung Bộ. Còn khu vực Tây Nguyên, Nam Bộ đã bước vào mùa mưa nên khả năng xuất hiện dông sét đã giảm đi khoảng 20% so với hồi tháng 3 (thời kỳ chuyển mùa ở Tây Nguyên, Nam Bộ).

dông sét là hiện tượng phóng điện giữa đám mây dông tích điện xuống mặt đất, còn hiện tượng phóng điện giữa các đám mây với nhau hoặc phóng điện vào trong không khí chỉ gây ra sấm, chớp bình thường mà chúng ta vẫn thấy.

Dông sét thường có những dấu hiệu cảnh báo sớm như thế nào?

Qua quan trắc trên radar thời tiết, dựa vào độ phản hồi từ các đám mây dông, quan sát viên có thể dự đoán được có mưa dông hay không. Nhưng không phải cơn mưa dông nào cũng có hiện tượng dông sét. Hoặc dựa vào ảnh mây vệ tinh, cứ 15 - 30 phút quan sát một lần, nếu thấy mây phát triển mạnh lên thì phải đặc biệt chú ý đến khu vực đó.

Hiện nay, Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn trung ương được đầu tư một hệ thống định vị sét, có thể tính toán năng lượng điện trong các đám mây có khả năng phóng điện, từ đó đưa ra kết luận có dông sét hay không. Tuy nhiên, hệ thống này chỉ dự báo được trong một thời gian rất ngắn, từ 15 - 30 phút trước khi dông sét xảy ra.

Có thể dựa vào kinh nghiệm dân gian, đó là trời đang nóng đột ngột chuyển lạnh, những đám mây đen dày đặc xuất hiện, không khí lạnh hẳn đi, có những đợt gió xoáy mạnh trong không khí là dấu hiệu của cơn dông sét.

Những khu vực nào xuất hiện nhiều dông sét nhất?

Thường thì mây dông gây ra dông sét di chuyển từ phía Tây sang, từ phía Bắc xuống nên khu vực dãy Trường Sơn, Hoàng Liên Sơn phía Bắc có khả năng xảy ra nhiều nhất. Khi đến các vùng đồng bằng, cường độ các đám mây dông giảm nên ít gây ra hiện tượng trên. Ở thành phố cũng ít xảy ra dông sét hơn vùng nông thôn.

Dự báo hiện tượng nguy hiểm này kéo dài đến bao giờ?

Hàng năm, miền Bắc và Trung Bộ có hai giai đoạn chuyển mùa, từ mùa lạnh chuyển sang nóng (tháng 4-6) và từ mùa nóng chuyển sang lạnh (tháng 8-9). Lúc này đang là thời điểm dông sét xuất hiện nhiều nhất. Thời kỳ chuyển mùa ở Tây Nguyên, Nam Bộ thì dông sét thường xảy ra vào tháng 3. Lúc chính vụ nóng mà có mưa dông thì vẫn xảy ra hiện tượng này, vì vậy, người dân không nên chủ quan.

Lốc xoáy dữ dội cuốn tôn bay ở xã Nghĩa Thắng, huyện Tư Nghĩa chiều tối 19/5 (Ảnh:Trí Tín)

Tùy từng năm, thời kỳ chuyển mùa đến sớm hay muộn mà thời gian có dông sét cũng bị ảnh hưởng theo. Căn cứ vào thời kỳ chuyển mùa, có những năm thời kỳ chuyển mùa dịch lùi về phía sau thì thời kỳ cảnh báo dông sét cũng bị dịch theo.

Năm nay, thời kỳ chuyển mùa đến bình thường, vào tháng 4 - 5 và tháng 8 - 9 từ mùa nóng sang lạnh, nên hiện tượng dông sét cũng sẽ xuất hiện trong thời gian đó.

Ông có lời khuyên gì cho người dân khi có hiện tượng dông sét xảy ra?

Thời điểm chuyển mùa, xuất hiện dông sét nhiều cũng là lúc nông dân miền Bắc và Trung Bộ bước vào vụ gặt rộ. Nếu thấy có hiện tượng mưa dông thì bà con nên đi về, không nên cố làm thêm gây nguy hiểm đến tính mạng.

dông sét thường xảy ra trong phạm vi hẹp. Khi mưa dông xảy ra, bà con nên di chuyển đến nơi an toàn, không trú dưới gốc cây, tránh xa nơi đồng không mông quạnh. Đó là những nơi dễ có dông sét, chỉ cần có một đám đất nhô cao cũng có thể bị sét đánh. Ngoài ra, tránh xa những vũng nước, rãnh nước, mương nước vì sét đánh dễ truyền điện, gây nguy hiểm tính mạng.

Hiện nay, hệ thống quan trắc thưa nên không thể cảnh báo được hiện tượng dông sét xảy ra tức thì. Cho nên, người dân cần lưu ý tự bảo vệ mình trước.

Nắng nóng kỷ lục ở miền Trung: Ruộng khô người khát

Những ngày qua, khô hạn xảy ra trên diện rộng, nhiều nơi ở miền Trung nắng nóng trên 40 độ C. Theo Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn Trung ương, đây là đợt nắng nóng kéo dài kỷ lục trong 15 năm qua. Nắng hạn làm đảo lộn đời sống và sản xuất của người dân.

Tại các tỉnh miền Trung - Tây Nguyên, nhiều tháng qua tình trạng khô hạn, nhiễm mặn xâm nhập sâu vào vùng cửa sông, thiếu nước sinh hoạt và sản xuất vụ hè thu diễn ra trên diện rộng. Hàng loạt diện tích không chủ động được nước tưới buộc phải chuyển đổi cây trồng, các giống lúa ngắn ngày chịu hạn được khuyến cáo sử dụng trong vụ sản xuất hè thu.

Người dân vùng bán sơn địa ở Phú Yên chắt chiu nguồn nước sinh hoạt (Ảnh Hải Sơn)

Nắng hạn kéo dài, không có nước tưới, ruộng đồng nứt nẻ, nhiều nông dân phải cắt bỏ cây đậu xanh, cây bắp... để cho bò ăn. Hàng trăm ha mía ở thị xã Ninh Hòa cháy rụi do thời tiết khô hanh. Công ty thủy lợi phải trực tiếp giải quyết tranh chấp nước giữa bà con nông dân... là thực tế đang diễn ra tại nhiều địa phương ở miền Trung hiện nay.

Nắng hạn làm cạn kiệt nguồn nước, nhiễm mặn xảy ra trên diện rộng… đã được ngành chức năng và các địa phương dự báo từ đầu năm. Thế nhưng năm nay, hạn hán diễn ra sớm và ngày càng nghiêm trọng hơn. Trong những ngày này, hạn hán gay gắt đã xồng xộc vào từng nhà, làm đảo lộn cuộc sống và sản xuất của người dân các tỉnh duyên hải Nam Trung bộ. Tại vùng bán sơn địa huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên, nắng nóng làm cạn kiệt dần nguồn nước ngầm. các giếng nước đều trơ đáy. Liên tục 2 năm nay, 80 hộ dân ở xóm Đất Cày, xã An Mỹ, huyện Tuy An luôn vất vả chạy tìm nước uống cho người và gia súc.

Nhìn từ trên cao, diện tích sản xuất nông nghiệp ở TP Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa bỏ trắng hàng loạt vì thiếu nước tưới trong vụ hè thu này (Ảnh Hải Sơn)

“Nước uống năm ngoái đi chắt từng giọt, năm nay cũng có cơn mưa nào đâu. Sáng cỡ 4 giờ đi xuống đầu làng chở nước về cho bò uống. Nước mình uống thì ít chứ cho bò thì nhiều. Ai cũng vậy hết!”- Bà Nguyễn Thị Kim Hoa, ở xóm Đất Cày, xã An Mỹ, than thở.

Theo kế hoạch, vụ hè thu này tỉnh Khánh Hòa sản xuất khoảng 18.400 hécta lúa nước. Khô hạn kéo dài nên khoảng 13.000 hécta lúa vụ này không đủ nước tưới và 1.400 hécta khác phải chuyển đổi sang trồng các loại cây ngắn ngày. Nhiều hồ chứa nước đang xuống thấp tới “mực nước chết”. Hiện hồ Suối Trầu mực nước đã xuống thấp hơn “mực nước chết” gần 1 mét. Trong khi đó, 7 hồ chứa nước ở phía Nam của tỉnh này chỉ đạt dưới 40% dung tích thiết kế.

Ông Nguyễn Hạnh và nhiều người dân ở thôn Hòa Bình, xã Cam Phước Đông, thị xã Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa hết sức bức xúc vì nước hồ chứa không về tới hạ nguồn do bà con ở phía trên đã chặn lấy nguồn nước dẫn vào ruộng đồng. Hiện bây giờ có những vùng rất cần nước gieo, chuẩn bị gieo cũng có vì họ làm lỡ vụ. Bây giờ họ thấy nước là họ gieo, họ ở đầu nguồn, mình không ngăn được. Chúng tôi đi lên năn nỉ họ cho tôi lấy nước về, họ thông cảm thì họ cho, họ không thông cảm thì họ chặn họ đắp thôi.”- ông Hạnh than vãn.

Bà con ở xã Sơn Định, huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên đào giếng lấy nước bơm tưới cho cây trồng (Ảnh Hải Sơn)

Nắng nóng từ đầu năm tới nay, ruộng khô nứt nẻ. Khô hạn diễn ra ngay tại những cánh đồng chỉ cách các hồ, đập 1- 2 cây số. Giữa trưa nắng oi bức, ông Lê Sỹ Minh cùng nhiều nông dân ở thôn Tân Hiệp, xã Cam Phước Đông, thị xã Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa vẫn kiên nhẫn bơm nước từ con suối dẫn về tưới cho đồng ruộng. Có lúc chỉ bơm được 1-2 tiếng đồng hồ thì nước cạn lại phải khiêng máy bơm sang vị trí khác.

Ông Lê Sỹ Minh lo lắng: “Đầu tư phân, thuốc tất cả rồi, giờ chỉ chờ nước về. Nước không về được nữa thì vụ hè thu này bỏ rồi đó. Bỏ trắng. Bỏ rồi, lúc đó có nước cũng bằng thừa. Phía dưới này bó tay, nước không thể nào về được nữa.”

6 tháng liên tục không có mưa, nên những cánh đồng mía tại thị xã Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa đang vào mùa thu hoạch nhưng trở nên xơ xác, khô hanh, có thể bùng cháy bất cứ khi nào. Nông dân phải liên tục ra rẫy mía để canh lửa nhưng đã có hơn 200 héc ta mía bị cháy, khiến nhiều gia đình thiệt hại nặng nề. Tình trạng mía cháy liên tiếp xảy ra tại nhiều xã như Ninh Tây, Ninh Xuân, Ninh Thượng…

Bơm nước trong hồ cứu lúa

Ông Bùi Thanh Bình, Phó Chủ tịch UBND thị xã Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa cho hay: “Mùa khô năm nay quá khắc nghiệt, 6 tháng không có mưa. Mía cháy lan đến nay đã lên tới hàng trăm ha”.

Nắng hạn kéo dài khiến mực nước các con song ở tỉnh Khánh Hòa đang giảm mạnh. Sông Cái, một con sông lớn nhất địa phương này cung cấp nước cho các huyện Khánh Vĩnh, Diên Khánh và thành phố Nha Trang nay đã xuống mức thấp nhất trong lịch sử quan trắc. Đây là năm thứ 2 liên tiếp hạn hán xảy ra gay gắt. Đối phó với thực tế này, ngành nông nghiệp và các địa phương ở tỉnh Khánh Hòa xây dựng phương án cấp nước ưu tiên cho sinh hoạt, phục vụ công nghiệp rồi mới đến chăn nuôi, trồng trọt.

Ông Lê Đức Vinh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa cho rằng: “Xây dựng kịch bản, chi tiết với điều kiện khô hạn... chỗ nào dứt khoát từ ngay đầu mùa để tránh. Mình biết năm nay khô hạn vậy mà vẫn có diện tích làm nửa chừng rồi chết. Cân đối giữa việc làm nửa chừng thiệt hại so với hỗ trợ sản xuất cái nào được hơn để làm cho dân”.

Trước dự báo đây là năm khô hạn nặng nhất trong vòng 15 năm trở lại đây, Chính phủ đã cử nhiều đoàn công tác về các địa phương chỉ đạo công tác phòng chống hạn hán. Tại tỉnh Khánh Hòa, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải đề nghị phải thực hiện tốt việc quy hoạch nước, cần ưu tiên nước cho sinh hoạt và nông nghiệp, tính toán khả năng xây dựng thêm các hồ chứa, đập dâng phù hợp với từng triền sông, điều kiện dòng chảy để trữ nước cho vụ sản xuất hè thu.

Nông dân Phú Yên trông chờ vào nguồn nước điều tiết của Thủy điện Sông Ba Hạ ở vụ sản xuất hè thu này (Ảnh Hải Sơn)

Phó Thủ tướng yêu cầu các địa phương chủ động điều tiết nước hợp lý, tính toán điều tiết nước liên hồ, khuyến cáo việc sử dụng nước tiết kiệm, hợp lý, dự trữ nước cho sinh hoạt và phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải nhấn mạnh: “Nếu không chủ động về cung cầu thì mỗi lần có biến động về thời tiết là sẽ bị động. Trên cơ sở quy hoạch cung cầu đấy thì tính lượng thiếu bao nhiêu, dồn về đâu, còn khả năng xây hồ chứa chỗ nào, không còn khả năng thì dòng sông nào đưa đập dâng lên để thành hồ. Vấn đề về quy hoạch phải rà soát lại hết, bởi vì tổng cung cầu của cả nước thì mình thiếu. Phân về các tỉnh nếu tỉnh thiếu mà tỉnh khác có thì phải phân bổ, cân bằng cung cầu nước liên vùng”.

Nắng nóng kéo dài kỷ lục tại miền Trung làm cho nguồn nước tưới khô cạn, cây trồng cháy khô, nhiều diện tích đất trồng lúa bị bỏ hoang, nguy cơ mất trắng đã và đang xảy ra ở nhiều nơi. Người dân miền Trung làm gì để chống chọi với khô hạn? ./.